You are here > Blogs

 

Minimize

Blog_List

Minimize

View_Blog

Minimize

Children's Rights in other langauges.

Sep 3

Written by: Unity
9/3/2010 12:17 PM 

NORTHERN SOTHO

DITOKELO tsa bana

NGWANA KE ENG?

Ngwana ke motho yomongwe leyo mongwe yoo a nago le mengwaga ya ka fase ga lesomeseswai (18).

Ka lona lebaka leo, bana ka moka ba Afrika Borwa le ba go tšwa dinageng tša boagišane, ba na le ditokelo.

KE DITOKELO DIFE TŠEO BANA BA LE TŠONA?

* Bana ba na le tokelo ya go ba bana.
* Bana ba ba le tokelo ya go hlokomelwa ke batswadi ba bona.
* Bana ba na le tokelo ya go hwetša dijo tšeo di lekanego le go dula ba phetše gabotse.
* Bana ba na le tokelo ya hwetša tlhokomelo ya go feta ye kaone ge ba lwala.
* Bana ba na le tokelo ya go šireletšwa kotsing, ba be le madulo gape ba ikwe ba bolokegile.
* Bana ba na le tokelo ya go hwetša thuto.
* Bana bao ba golofetšego ba na le tokelo ya go hwetša tlhokomelo ya moswananoši.
* Bana ba na le tokelo ya go bolela le go kwewa.

BANA BA NA LE TOKELO YA GO ŠIRELETŠWA.

* Mmušo go akaretšwa SAPS, o swanetše go dira ka moo o ka kgonago ka gona go šireletša bana bathong, go akaretšwa le batswading ba bona ge ba ba kweša bohloko.
* Mmušo o swanetše go thuša go šireletša bana mehuteng ka moka ya dintwa tša mmeleng, tša monagano, tša kgobatšo ya mmele goba tshwaro yeo e fošagetšego.
* Bana bao ba nago le mathata le molao, ba swanetše goswarwa ka tsela yeo e sa swanego le ya ba bagolo.
* Bana ba na le tokelo ya go šireletšwa maemong a dithulano tšeo go tšona go šomišwago dibetša.
* Bana ba na le tokelo ya go šireletšwa kgahlanong le go se hlokomelwe, go swarwa ka tsela yeo e fošagetšego, le go otlwa ka tsela yeo e tšwelego tseleng ke batswadi le bahlokomedi.
* Bana ba na le tokelo ya go bapala, gomme ba se dirišwe mešomo ya batho ba bagolo;ba swanetše go šireletšwa kgahlanong le go thwalwa mešomong, - goba go gapeletšwa go dira mešomo yeo e ilego go feleletša e file batho ba bangwe meputso.
* Bana ba na le tokelo ya go šireletšwa kgahlanong le ditsela ka moka tša tlaišo go akaretšwa merero ka moka ya thobalano.
* Bana ba na le tokelo ya go šireletšwa kgahlanong le dilo tše kotsi le diokobatši.

NA TLAIŠO YA BANA KE ENG?

Go robala le bana

* Go gapeletša ngwana go go swaraswara.
* Go bontšha ngwana diswantšho tša thobalano.
* Go swara ngwana felo moo a sa nyakego o mo swara gona goba moo go sa swanelago.

Tlaišo ya mmele

* Go betha le go gobatša ngwana - goba go imollela go selekega ga gago go yena.

Tlaišo ya maikutlo

* Go nyefola, go tšhošetša le go roga ngwana.

Tlhokomologo

* Go se hlokomele ngwana ka tshwanelo go akaretša go se mo hlapiše, go se mo apeše le go se mo fepe.

BANA BA NA LE TOKELO YA GO HLOKOMELWA LE GO IKWA BA BOLOKEGILE.

* Gantši bana ba tlaišwa ke batho bao ba ba tsebago. E ka ba batho bao ba dirišago maemo a bona a go tshepega ka go tlaiša bana mola e le bona ba swanetše go go ba šireletša. E ka ba batswadi,meloko ye mengwe, goba baagišane. Le ge go le bjalo, ga se gore ka moka bao ba lego maemong a tshepo batlaiša bana.
* Bana ba dula ba le kotsing, kudu mafelelong a beke, le nakong tša makhutšo le ge ba le tee ka gae.
* Batswadi le bahlokomedi mabakeng ka moka ba swanetše go dula ba tseba gore bana ba bona ba kae, le gore ba na le bomang?
* Batswadi goba bahlokomedi ba swanetše go dula ba dira dilo tšeo di thabišago bana ba bona.
* Tlhokomelo ya bana e thona ka gae lapeng la gabo motho.

LENANEO-POLOKEGO LA TŠHIRELETŠEGO YA BANA

Botša motho yo mongwe:

* Ge o ikwa o na le letswalo goba letšhogo, botša motho yoo o mo tshepago.
* O seke wa dumela tlaišo e be sephiri gareng ga ga go le motho yoo a go tlaišago.
* Ge motho a kile a go tlaiša o se be wa leka wa mo šireletša -itšhireletše - bega taba yeo maphodiseng.
* Ge motho yoo o mmotšago a sa go tshepe, botša motho yo mongwe. Eya kliniking o botše mooki. O swanetše go tšea magato. O ka bega tlaišo seteišeneng sa maphodisa, goba wa kgopela morutiši yoo o mo tshepago go go thuša go bega maphodiseng. Gape o ka leletša nomoro ya mogala ya Childline yeo e sa lefelwego go 0800 05 55 55.

Tšwela pele go botša batho ka ga seo se diregilego go fihla ge yo mongwe a a tshepa seo o se bolelago gomme a tšea magato go go šireletša.

DULA O NTŠHITŠE MAHLO DINAMENG, BOLOKEGA

* Tseba ka ga ditokelo tša gago bjalo ka ngwana.
* O na le tokelo ya gore AOWA, mothong yo mongwe le yo mongwe yoo o - bonago a dira dilo tša go tšwa tseleng (le ge e ka ba batswadi ba gago). Go akaretšwa motho mang le mang yoo a ka lekago go swara mmele wa gago goba a dira dilo tšeo di go dirago gore o se ikwe o thabile.
* Bala ka dilo tšeo o sa di kwešišego, go swana le: thobalano, AIDS, pelego ya bana, tlaišo ya thobalano, maikutlo, le mmeleng ke eng? Ga o a swanela go tšhoga goba go lewa ke dihlong go botšiša ka ga dilo tše. O ka botšiša batswadi ba gago, barutiši goba motho yo mongwe le yo mongwe yo mogolo yoo o mo tshepago ka ga dilo tše, goba o ka leletšaChlildline mogala. Ngwana yoo a nago le tsebo, ke ngwana yoo a bolokegilego.

thate

* Hlokomela mmele wa gago, ke wa gago bophelo bja gago ka moka.
* Itlhomphe o hlomphe le batho ba bangwe.
* Itlhokomele - o motho yoo bohlokwa.

E ba le boitshepo

* O ka ba o le mošimane goba mosetsana, mohumi goba mohloki, wa go nona goba wa go ota, yo motelele goba yo mokopana, e ba le boitshepo.
* O se ke wa dumela go gapeletšwa ke bagwera ba gago goba motho yo mongwe. Phegelela go maitshwaro a gago.
* Tseba mellwane ya gago gomme o hlomphe mellwane ya ba bangwe.
* Basetsana le bašimane šireletšanang gomme le eme gotee ditabeng tšeo di lokilego.
* Ge e le gore o a tlaišwa e ka se tsoge e bile phošo ya gago -batlaiši ba tla leka go go bea molato ka maikemišetšo a go go thibela gore o se ke wa bolela le batho ba bangwe ka ga tlaišo.

Gopola, go thibela bosenyi kgalhanong le bana ke mosomo wa motho yo mongwe le yo mongwe.

GE O LE MOHLOKOFATŠWA, GOBA O NA LE KGONONO YA GORE GO NA LE NGWANA YOO A TLAIŠWAGO, LELETŠA TIRELO YA MAPHODISA A AFRIKA BORWA:

SAPS Crime Stop
08 600 10111

SAPS Emergency number
10111

Childline
0800 05 55 55

The tide has turned! Build a people's contract for a safe and secure South Africa!

NDEBELE

AMALUNGELO wabentwana

NGUBANI UMNTWANA?

Umntwana nginanyana ngubani oneminyaka yobudala engaphasi kwe 18.

Umthetho ophakemeko weSewula Afrika, ekuMthethosisekelo, uthi boke abantu abaneminyaka engaphasi kwe18 ubudala, banamalungelo wabantwana. Ngalokho-ke, boke abentwana beSewula banamalungelo.

NGIMAPHI AMALUNGELO ABENTWANA ABANAWO?

Abentwana banelungelo lokuba bentwana. Abentwana banelungelo lokutlhogonyelwa babelethi babo, imindeni nabatlhogomeli babo. Abentwana banelungelo lokufumana ukudla okweneleko bona bahlale baphilile. Abentwana banelungelo letjhejo eliphambili lezamaphilo nabagulako. Abentwana banelungelo lokuvikelwa ekulimaleni, nokuba nendawoyokuhlala, nokuzizwa baphephile. Abentwana banelungelo leFundo.Abentwana abarholopheleko banelungelo letjhejo elikhethekileko.Abentwana banelungelo lokuzikhulumela begodu balalelwe.

ABENTWANA BANELUNGELO LOKUVIKELWA.

Urhulumende, ekubalwa hlangana nesipholisa, kufuze benze ngakho koke okusemandleni wabo, ukuvikela abentwana ebantwini ababalimazako, ekubalwa hlangana nabo nababelethi babo. Urhulumende kufuze asize abentwana ngokubavikela kizo zoke iindlela zokukhahlunyezwa emzimbeni namkha engqondweni, ukubetjhwa namkha ukutlhoriswa. Abentwana abaphambuke emthethweni, banelungelo lepatho ekhethekileko. Abentwana banelungelo lokuvikelwa ngaphasi kobujamo bezipi. Abentwana banelungelo lokuvikelwa ekutlhorisweni , nokungatjhejwa nokujeziswa ngokungakafaneli babelethi , nabatlhogomeli babo.Abentwana banelungelo lokudlala, nokuthi bangenziswa imisebenzi yabantu abadala:- bavikelwe ezenzweni zokusetjenziswa, nokukatelelwa bona basetjenziswe ngabanye abantu ukwenza imali.Abentwana banelungelo lokuvikelwa kizo zoke izenzo zokucatjazwa nokutlhoriswa ngokomseme. Abentwana banelungelo lokuvikelwa enselweni ezingakabafaneli neendakamizweni. Abentwana kufuze bavikelwe.

YINI UKUTLHORISA UMNTWANA?

* Ukumtlhorisa ngokomseme.
* Ukukatelela umntwana bona akuthinde.
* Ukutjengisa umntwana iinthombe ezingakavuthwa,ezisileko.
* Ukuthinda umntwana la angafuni khona.
* Ukutlhorisa umntwana ngokomzimba.
* Ukumbetha, ukumlimaza namkha ukudanela phezu kwakhe nawunemimiraro.
* Ukumtlhorisa ngokwemizwa.
* Ukumnyaza, ukumthusela namkha ukumrharameja.
* Ukungamtjheji.
* Ukungamtlhogomeli ngendlela ekuthlogonyelwa ngayo umntwana, njengokuthi-ungamhlambisi, umembathise namkha umuphe ukudla.

ABENTWANA BANELUNGELO LOKUTLHOGONYELWA BAZIZWE BAPHEPHILE.

* Abatlhorisi babentwana esikhathini esinengi umntwana usuke abazi.
* Bangaba babelethi bakhe, abakhozi, abomakhelwana namkha amanye amalunga womndeni.
* Bangaba babantu abasebenzisa ubujamo bokuthembeka kwabo ngendlela engakafaneli ngokutlhorisaabentwana kunobana babavikele.
* Bangaba bazali namkha amalungu womndeni, abangani namkha abomakhelwana.
* Nokho lokho akutjho bona boke abantu basebenzisa ubujamo babo ekutlhoriseni abentwana.
* Abentwana babasengozini, khulu khulu nakuyipelaveke, nangamaholideyi nabasele bodwa emakhaya.
* Ababelethi namkha abatlhogomeli kufuze ngaso soke isikhathi bahlale bazi bona ukuphi nokuthi unobani lapho akhona umntwana.
* Ababelethi namkha abatlhogomeli koke abakwenzako kufuze kubonelele ihlangothi lomntwana.
* Ukuvikelwa komntwana kuthoma ekhaya, emndenini womntwana loyo.

IHLELO LOKUVIKELEKA KWABENTWANA

Akube nomuntu omtjelako:

* Nawuzizwa wesaba, akube nomuntu omthembako omtjelako. Ungavumeli bona ukutlhoriswa kwakho kube yifihlo yakho naloyo okutlhorisileko.
* Nayikhibe sekunomuntu okutlhorisileko ungamvikeli-zivikele wena bika.
* Nayikhibe abakukholwa, tjela omunye.
* Khamba uye eklinigi utjele inesi, kufuze kube negadango alithathako.
* ungabika ukutlhoriswa epolistetjhi, namkha bawa utitjhere Omthembako akusize ukuyokubika.
* Ungabetha nomrhala wasimahla umRhalabentwana enomborweni 0800 05 55 55.

Ragela phambili nokutjela abantu okwenzekileko ukufikela la kuba nomunye okukholwako, bese kuba negadango alithathako lokukuvikela.

TJHEJA, UPHEPHE

* Hlathululewa ngamalungelo wakho njengomntwana.
* Unelungelo lokwala namkha lokuthi awa- kinanyana ngubani okhuluma namkha owenza izinto ozibona zingakalungi (ngitjho nakubabelethi bakho imbala). Lokho kufaka hlangana umuntu ofuna ukukuphathaphatha umzimba namkha ofuna ukwenza izinto ongazithandiko kuwe.
* Funda ngezinto ongazaziko: ezifana nokuya emsemeni, intumbantonga, nokuthi umntwana ubelethwa njani? Nokuthi khuyini ukutlhoriswa ngokomseme, nangokomzimba nangokwemizwa. Ungesabi namkha uphathwe mahloni ukubuza imibuzo ngezintwezi. Ungabuza ababelethi, amatitjhere namkha umuntu woke omdala omthembako ngezintwezi namkha ubethele iChildline umtato.
* Umntwana ohlala atjhejile mntwana ovikelekileko.
* Zithande Wuthande umzimbakho, ngewakho ubuphilo bakho boke.
* Zihloniphe, uhloniphe nabanye abantu.
* Zikhakhazise ngepilo yakho-Ungokhethekileko.

Zithembe

* Umsana namkha umntazana, usutha namkha utlhaga, Unomzimba namkha unganamzimba, umude namkha umfitjhani-hlala uzithembe.
* Ungavumeli ukugandelelwa bangani namkha omnye umntu. Landela imibandela yakho. Yazi bona usebenzisana ukufika kuphi nomnye umntu, yaye azi bona usebenzisana ukufika kuphi nawe. Abesana nabentazana, vikelanani nijamelane-kokufaneleko.
* Nawutlhorisiweko ayisimlandwakho. Abatlhorisi bazakulinga ukubeka umlandu phezu kwakho ukwenzela bona ungatjeli abanye ngo kutlhoriswa kwakho.
* Khumbula, ukuvimbela ubelelesi phezu kwabentwana kumsebenzi wawo wonke umuntu.

NANGABE UNGUNGAZIMBI NAMKHA USOLA BONA UMNTWANA UYATHLORISWA-THINDANA NAMAPHOLISA:

SAPS Crime Stop
08 600 10111

SAPS Emergency number
10111

Childline
0800 05 55 55

The tide has turned! Build a people's Contract for a safe and secure South Africa!

SOTHO

DITOKELO tsa bana

NGWANA KE MANG?

Ngwana ke motho ofe kapa ofe ya ka tlase ho dilemo tse 18.

Molao o ka sehloohong wa Afrika Borwa, eleng Molao wa Motheo, o fana ka tiisetso ya hore batho bohle ba ka tlase ho dilemo tse 18 ba na le ditokelo tsa bana. Ka hoo, bana bohle ba Afrika Borwa , ho akaretswa le ba dinaha tse ding, ba na le ditokelo.

KE DITOKELO DIFE TSEO BANA BA NANG LE TSONA?

* Bana ba na le ditokelo tsa ho ba bana.
* Bana ba na le ditokelo tsa ho hlokomelwa ke batswadi ba bona, ba malapa a bona le bahlokomedi.
* Bana ba na le ditokelo tsa ho ba le dijo tse ekaneng hore ba dule ba phetse ba shahlile.
* Bana ba na le ditokelo tsa ho fumana tlhokomelo e tswileng matsoho ya bophelo ha ba kula.
* Bana ba na le ditokelo tsa ho sireletswa dikotsing, ho ba le sebaka sa bodulo le ho bolokeha.
* Bana ba na le ditokelo tsa ho fumana thuto.
* Bana ba qhwadileng ba na le ditokelo tsa ho fumana tlhokomelo e ikgethang.
* Bana ba na le ditokelo tsa ho ipuella mme ba mamelwe.

BANA BA NA LE DITOKELO TSA HO SIRELETSWA.

* Mmuso ho akaretswa le SAPS, ba tshwanela ho etsa eng kapa eng ho sireletsa bana ho batho, ho akaretswa le ho batswadi ba bona ba ba utlwisang bohloko.
* Mmuso o tshwanetse ho thusa tshireletsong ya bana ho mefuta yohle ya tshohlo mmeleng le kelellong, kotsing kapa tlhekefetsong.
* Bana ba mathateng kgahlanong le molao ba na le tokelo ya ho fumana tlhokomelo e ikgethang.
* Bana ba na le ditokelo tsa ho sireletswa maemong ao ho bang le qhwebeshano ho hlometswe.
* Bana ba na le ditokelo tsa ho sireletswa kgahlanong le ho se kgathallwe, tshotlo, ho otlwa ke batswadi ba bona le bahlokomedi ba bona.
* Bana ba na le tokelo ya ho bapala mme ba se ke ba etsiswa mesebetsi ya batho ba hodileng; ho sireletswa kgahlanong le ho sebediswa ha bana - le ho qobellwa ho sebetsa bakeng sa ho etsa ditjhelete bakeng sa batho ba bang.
* Bana ba na le ditokelo tsa ho sireletswa kgahlanong le mefuta yohle ya ho hlekefetsa ka thobalano le ya ho sotlwa ka thobalano.
* Bana ba na le ditokelo tsa ho sireletswa kgahlanong le dintho tse kotsi le dithethefatsi. Bana ba Tshwanetse ho sireletswa kgahlanong le ho sebediswa ho etsa kapa ho hweba ka dithethefatsi.

TLHEKEFETSO YA NGWANA KE ENG?

Tlhekefetso ka thobalano

* Ho qobella ngwana ho o ama.
* Ho bontsha ngwana thepa ya batho ba lepona (pornographic material).
* Ho ama ngwana moo a sa batleng ho angwa teng ha ho sa tshwanela.

Ho hlekefetswa mmeleng

* Ho otla kapa ho utlwisa ngwana bohloko - kapa ho ntshetsa malokobe a hao ho yena.

Ho hlekefetswa moyeng

* Ho nyatsa, ho tshosa kapa ho omanya ngwana.

Ho se hlokomelwe

* Ho se hlokomelwe hantle ha ngwana, mohlala ho se mo hlwekisi, ho mo apesa diphahlo kapa ho se mo fepe.

BANA BA NA LE DITOKELO TSA HO HLOKOMELWA MME BA BOLOKEHE

* Bana ba atisa ho tseba bao ba ba hlekefetsang. Bona e ka ba batho ba sebedisang maemo a bona ka tsela e sa lokang ka ho hlekefetsa bana empa e le bona ba tshwanetseng ho ba sireletsa. e ka nna ya ba batswadi ba hae, ditho tse ding tsa lelapa, metswalle kapa baahisani. le ha ho le jwalo, hona ha ho bolele hore bohle leng ba maemong a tshepahalang ke bona ba hlekefetsang bana.
* Bana ha ba sireletseha, haholoholo mafelong a beke le matsatsing a phomolo ha ba le bang mahabobona.
* Batswadi kapa bahlokomedi ba tshwanetse ho tseba hore bana ba bona ba hokae ebile ba na le bo mang.
* Batswadi kapa bahlokomedi ba tshwanetse ho etsa tsohle molemong wa ngwana.
* Tshireletso ya bana e qala lapeng ka ditho tsa lelapa.

MORALO WA TSHIRELETSO YA BANA

Tsebisa motho e mong:

* Haeba o tshohile tsebisa motho e mong eo o mo tshepang.
* O se ke wa dumella tlhekefetso hore e be sephiri sa hao le ya o hlekefetsang.
* Haeba motho e mong a se a kile a o hlekefetsa, o se ke wa mo sireletsa - itshireletse- tlaleha ketsahalo eo.
* Haeba ho se ya o kgolwang, tsebisa motho e mong hape. Eya kliliniking mme o tsebise mooki, mme yena o tshwanetse ho nka mehato e itseng. O ka tlaleha tlhekefetso seteisheneng sa maponesa, kapa titjhere eo o e tshepang hore eo thuse ho tlaleha taba eo. Hape o ka letsetsa nomorong ena ya mahala ya Childline e leng 0800 05 55 55.

Tswelapele ho tsebisa batho hore ho etsahetse eng ho fihlela ho ba le motho ya o kgolwang mme a nka mehato ya ho o sireletsa

FADIMEHA, O BOLOKEHE

* Tseba ka ditokelo tsa hao jwalo ka ngwana.
* O na le tokelo ya ho re TJHE ho motho ofe kapa ofe ya ho etsang ho hong kapa ya buwang dintho tseo o nahanang hore di fosahetse (le ha e le batswadi ba hao). Sena se tla akaretsa motho ya lekang ho o thetsa kapa ya etsang ditshisinyo tseo o sa di thabeleng.
* Bala ka dintho tse o sa di utlwisiseng tse jwalo ka: thobalano, AIDS, hore na bana ba belehwa jwang?, hore ke eng thobalano, tlhekefetso ya moyeng le mmeleng? O se ke wa tshaba kapa wa ba le dihlong ho botsa dipotso ka dintho tsena. O ka botsa batswadi ba hao, matitjhere kapa motho e moholo eo o mo tshepang ka dintho tsena, kapa o letsetse ba Childline.

Ngwana ya fadimehileng mme a tseba dintho ke ngwana ya bolokehileng Ithate

* Baballa mmele wa hao, ke wa hao bophelo ba hao bohle.
* Itlhomphe mme o be o hlomphe batho ba bang.
* Itlhokomele - o ya kgethehileng .Itshepe
* Ngwanana kapa moshemane, morui kapa mofutsana, o le motelele kapa o le mo kgutswane - itshepe.
* O se ke wa mamela se sa lokang seo o se bolellwang ke metswalle ya hao kapa motho e mong. Etsa seo wena o bonang se o loketse.
* Tseba meedi ya hao mme o hlomphe meedi ya ba bang.
* Banana le bashemane, itshereletseng mme le hlokomelane bakeng sa ntho e nepahetseng.
* Ha o ka hlekefetswa, hoo e ke ke ya ba molato wa hao - batho ba hlekefetsang ba bang ba tla leka ho beha molato ho wena ka maiteko a ho etsa hore o se ke wa bua le batho ba bang ka tlhekefetso.

Hopola, ho thibela botlokotsebe kgahlanong le bana ke boikarabelo ba motho e mong le e mong.

HAEBA O LE PHOFU KAPA O BELAELA HORE HO NA LE NGWANA YA HLEKEFETSWANG, TSEBISA BA TSHEBELETSO TSA SEPOLESA SA AFRIKA BORWA:

SAPS Crime Stop
08 600 10111

SAPS Emergency number
10111

Childline
0800 05 55 55

The tide has turned! Build a people's contract for a safe and secure South Africa!

SWAZI

Emalungelo ebantfwana

NGUBANI UMNTFWANA?

Umntfwana ngumuntfu loneminyaka lengephasi kweminyaka le-18 budzala.

Umtsetfo lophakeme waseNingizimu Afrika, lokuMtsetfosisekelo, uvikela amalungelo awonkhe umuntfu loneminyaka lengephasi kwa-18 budzala. Ngako-ke, bonkhe bantfwana eNingizimu Afrika, labaka ekhatsi bantfwana lababuya emaveni langaphandle, banawo emalungelo.

NGUWAPHI EMALUNGELO LABANAWO BANTWANA?

* Bantfwana banelilungelo lekuba bantfwana.
* Bantfwana banelilungelo lekunakekelwa batali, ngumndeni nalabo lababagadzako.
* Bantfwana banelilungelo lekutfola kudla lokwanele kute bahlale baphilile.
* Bantfwana banelilungelo lekutfola kunakekelwa lokukahle kutepmhilo nangabe bagula.
* Bantfwana banelilungelo lekuvikelwa etingotini, nekutsi babenendzawo yekufihla inhloko.
* Bantfwana banelilungelo lekufundza.
* Bantfwana labakhubatekile banelilungelo lekunakekelwa lokusipesheli.
* Bantfwana banelilungelo lekukhuluma futsi balalelwe.

BANTFWANA BANELILUNGELO LEKUTSI BAVIKELWE

Hulumende, ngekusitwa Maphoyisa aseNingizimu Afrika (iSAPS), kufanele ente konkhe lokusemandleni akhe kutsi aphephise bantfwana ebantfwini, lababalimatako, lafaka ekhatsi nebatali. Hulumende kumele avikele bantfwana kuyo yonkhe indlela yekuhlukunyetwa lekhona, nekuhlukunyetwa kwengondvo, kwemtimba nekulimala. Bantfwana labaphule umtsetfo banelilungelo lekuphatfwa ngekucaphelwa lokusipesheli. Bantfwana banelilungelo lekuvikelwa esimeni sekucabana ngetimphi.Bantfwana banelilungelo lekugadvwa ngaso sonkhe sikhatsi, bavikelwe ekuhlukumetweni bangajeziswa,batali nalabo laba ba gadzako. Bantfwana banelilungelo lekwala kwenta umsebenti webantfu labadzala;nekusetjentiswa ngenkhani kutsi bente imali bayentele labanye. Bantfwana banelilungelo lekuvikelwa kuto tonkhe tindlela tekuhlukunyetwa kutemacasi. Bantfwana banelilungelo lekuvikeleka kulabo labasebentisa tidzakamiva.Bantfwana banelilungelo lekuvikeleka kutsi bangasetjentiselwa kutsi batsengise tidzakamiva.

YINI KUHLUKUNYETWA KWEBANTFWANA?

* Kuhlukunyetwa ngekwelicasi.
* Kuphocelela umntfwana kutsi akutsintse.
* Kukhombisa umntfwana titfombe temacasi.
* Kutsintsa umntfwana lapho angafuni kutsintswa khona futsi lapho kungakafaneli.
* Kuhlukumetwa lokubonakalako.
* Kushaya noma kulimata umntfwana noma ukhiphe tinkinga takho etikwakhe.
* Kuhlukunyetwa ngekwemizwa.
* Kukhipha sitfunti, kutfusa noma kukwatisa umntfwana.
* Kunganakeleli umntfwana.
* Kungagadzi kahle umntfwana.
* Loku kufana nekunga- muphi kudla, kungamugezi nekungamuwasheli timpahia.

BANTFWANA BANELILUNGELO LEKUNAKEKELWA NEKUTSI BATIVE BAPHEPHILE

Bantfwana ngalokuvamile bayabati bantfu lababahluphako. Kungaba ngulabo bantfu labasebentisa tikhundla tabo tekutsenjwa ngendlela lengakafaneli. Bantfwana abakavikeleki, ikakhulukati ngemphelasontfo nangemaholide nangesikhatsi babodvwa ekhaya. Batali noma bantu labagadza bantfwana kufuneka ngaso sonkhe sikhatsi bati kutsi bakuphi banabani bantfwana babo. Batali noma bantu labagadza bantfwana kufuneka ngaso sonkhe sikhatsi bente lokuhle lokuyintsandvo yemntfwana. Kuvikela umntfwana kucala ekhaya futsi nakulowo lonemndeni.

LUHLELO LOLUPHEPHILE LWEBANTFWANA

Tjela lomunye:

* Uma utiva usatjiswa, tjela umuntfu lometsembako.
* Ungavumeli kuhlukunyetwa kube yimfihlo emkhatsini wakho nemhlukumeti.
* Umangabe sekukhona lasake wakuhlukumeta, ungamvikeli -tivikele wena -kubike.
* Uma ungatsenjwa, tjela lomunye umuntfu futsi. Hamba uye emtfolamphilo uyotjela sista wasemtfolamphilo, kufanele atsatse tinyatselo. Ungakubika kuhlukunyetwa esiteshini semaphoyisa, noma ucele thishela longametsemba longakuncedza kutsi ayo kubikela kona. Futsi ungashaya lenombolo yamahala iChildline ku 0800 05 55 55.

Chubeka ngekubatjela kutsi kwentekeni kute lomunye akutsembe atsatse tinyatselo tekukuvikela.

CAPHELA, UPHEPHE

* Wati emalungelo akho njengemntfwana.
* Unalo lilungelo lekutsi CHA kunobe ngubani (ngisho nebatali bakho) loku kutawufaka ekhatsi umuntfu lotama kukuphatsaphatsa umtimba wakho noma akusome ngendlela lengakujabulisi.
* Fundza ngetintfo lengatsi awutivisisi kahle: kulalana, I-AIDS, batfolwa njani ebantfwana? Kuyini kulalana, kukwata nje nekuhlukumeta? Akufuneki kutsi utfuke noma usabe kubuta imibuto.
* Umntwana lonelwati ngumntwana lovikelekile.

Titsandze wena Gcina umtimba wakho, ngewakho sonkhe sikhatsi sakho sekuphila.

Tihloniphe wena nalabanye.

* Nakekela imphilo yakho, usipesheli.

Tetsembe

* Ungaba ngumfana noma intfombatane, uphuyile noma unemali, unonile noma wondzile tiphatse ngekutetsemba.

Ungentiswa ngenkhani into longayitsandzi bangani noma ngabe ngubani, gcila kumibandzela yakho. Yati lizinga lakho futsi uhloniphe emazinga alabanye.

Bafana nemantfombatane vikelanani nimelane, ngaloko lokuhle.Nangabe uke wahlukunyetwa angake kube liphutsa lakho - bahlukumeti batawetama kutsi bafake tinsolo kuwe ngekutsi bafuna kutsi ugcine ungakakhulumi kulabanye ngalokuhlukunyetwa.

Khumbula, kuvikela bantwana ekuhlukunyetweni ngumsebenti wawonkhe umuntfu.

NANGABE UKE WAHLUKUNYETWA NOMA UYASOLA KUTSI UMNTFWANA WAKE WAHLUKUNYETWA, SHAYELA EMAPHOYISA ASENINGIZIMU AFRIKA:

SAPS Crime Stop
08 600 10111

SAPS Emergency number
10111

Childline
0800 05 55 55

The tide has turned! Build a people's contract for a and secure South Africa!

TSONGA

TIMFANELO ta vana

XANA N'WANA I MANI?

N'wana i munhu un'wana na un'wana wa malembe ya le hansi ka 18 hi vukhale.

Nawu lowukulu wa le Afrika Dzonga, lowu nga Vumbiwa, wu tiyisisa leswaku vanhu hinkwavo va malembe ya le hansi ka 18 hi vukhale, va na timfanelo ta vana. Hikokwalaho, vana hinkwavo va le Afrika Dzonga, ku katsa na vana huma ematikweni yan'wana, va na timfanelo.

XANA VANA VA NA TIMFANELO TIHI?

* Vana va na mfanelo yo va vana.
* Vana va na mfanelo yo kuma nhlayiso wa vatswari va vona, va ndyangu na vahlayisi.
* Vana va na mfanelo yo kuma swakudya leswi eneleke leswaku va ta tshama va hanye kahle.
* Vana va na mfanelo yo kuma nhlayiso wa rihanyu wo antswa lowu nga vaka kona loko va vabya.
* Vana va na mfanelo yo kuma nsirhelelo eka khombo, ku va na vutumbelo no titwa va hlayisekile.
* Vana va na mfanelo yo kuma dyondzo.
* Vana lava tsoniweke va na mfanelo yo kuma nhlayiso wo hlawuleka.
* Vana va na mfanelo yo vulavula no twiwa.

VANA VA NA MFANELO WO KUMA NSIRHELELO

* Mfumo, ku katsa na SAPS, va fanele ku endla hi tindlela hinkwato leti nga kona leswaku va sirhelela vana eka vanhu, ku katsa na le ka vatswari va vona, lava va vavisaka.
* Mfumo wu fanele ku pfuneta ku sirhelela vana eka tinxaka hinkwato ta madzolonga lama kongomisiweke emirini kumbe emiehleketweni, ku vaviseka na ku khomiwa hi tihanyi.
* Vana lava nga le khombyeni etimhakeni ta nawu va na mfanelo yo khomiwa hi ndlela yo hlawuleka.
* Vana va na mfanelo yo sirheleriwa eka swiyimo swa minkwetlembetano ya lava hlomeke.
* Vana va na mfanelo yo sirheleriwa eka ntolovelo wo ka va nga hlayisiwi kahle, ku xanisiwa na matshinyele lama onhaka xiyimo xa vona yo huma eka vatswari na vahlayisi.
* Vana va na mfanelo yo tlanga no ka va nga endli mintirho ya vanhu lavakulu; ku sirheleriwa eka ku tirhisiwa ka vana - na ku sindzisiwa ku tirha leswaku va ta endlela vanhu van'wana mali.
* Vana va na mfanelo yo sirheleriwa eka tindlela hinkwato ta ku xanisiwa etimhakeni ta masangu na ku khomiwa hi tihanyi etimhakeni ta masangu.
* Vana va na mfanelo wo sirheleriwa eka swinwiwa swa khombo na swidzidziharisi.
* Vana va fanele ku sirheleriwa eka ku tirhisiwa ku endla kumbe ku xavisa swidzidziharisi.

XANA KU KHOMIWA KA VANA HI TIHANYI SWI VULA YINI?

Ku khomiwa hi tihanyi etimhakeni ta masangu

* Ku sindzisa n'wana ku ku khoma-khoma.
* Ku sindzisa n'wana ku languta swifaniso swa vanhu lava nga ambalangiki.
* Ku khoma-khoma n'wana laha a nga swi tsakeliki ku khomiwa kona na loko swi nga fanelanga.
* Ku khomiwa hi tihanyi emirini
* Ku ba kumbe ku vavisa n'wana - kumbe ku hundzisela ku tikeriwa ka wena eka n'wana.
* Ku khomiwa hi tihanyi emiehleketweni
* Ku tekela ehansi, ku xungeta kumbe ku ba huwa eka n'wana.

Ku nga hlayisiwi

* Ku ka n'wana a nga hlayisiwi kahle, xikombiso, ku va a nga hlambisiwi, ku ambexiwa kumbe ku phamela n'wana.

VANA VA NA MFANELO WO HLAYISIWA NO TITWA VA HLAYISEKILE

* Vanhu lava xanisaka vana va tala ku va lava tiviwaka hi vana. Va nga va vanhu lava tirhisaka swiyimo swa vona swo tshembeka ku xanisa vana ematshan'wini yo sirhelela vana. Va nga va vatswari, vanghana, va-akelani kumbe swirho swin'wana swa ndyangu. Kambe hambi swi ri tano, leswi a swi vuli leswaku vanhu hinkwavo lava nga eka swiyimo swo tshembeka va xanisa vana.
* Vana a va hlayisekangi, ngopfu-ngopfu ekuheleni ka vhiki na hi masiku yo wisa loko va ri voxe emakaya.
* Vatswari kumbe vahlayisi va fanele ku tshama va swi tiva laha vana va vona va nga kona, na leswaku va na mani.
* Vatswari kumbe vahlayisi va fanele ku tshama va endla leswi landzelelaka ku navela ka n'wana.
* Nsirhelelo wa n'wana wu sungula ekaya naswona eka ndyangu wa wena n'winyi.

KUNGU RA VUHLAYISEKI BYA VANA

Byela un'wana:

* Loko u twa u xungetiwa, byela un'wana loyi u n'wi tshembaka.
* Loko ku ri na un'wana loyi a nga ku khoma hi tihanyi, u nga n'wi sirheleli - tisirhelele - endla xiviko. Loko ku ri hava loyi a ku kholwaka, byela un'wana. Ya na ekliniki kutani u ya byela muongorinkulu ekliniki, u fanele ku teka magoza. U nga vika ku xanisiwa exitichini xa maphorisa, kumbe u kombela mudyondzisi loyi u n'wi tshembaka leswaku a ku pfuna vika. Nakambe u nga fonela nomboro ya toll-free ya Childline eka 0800 05 55 55.

Tshama u karhi u byela vanhu leswi nga humelela ku fikela loko un'wana a ku kholwa kutani a teka magoza yo ku sirhelela.

KUMA VUTIVI, U TSHAMA U HLAYISEKILE

* Kuma vutivi mayelana na timfanelo ta vana.
* U na mfanelo wo vula leswaku E-E eka munhu un'wana na un'wana loyi a endlaka kumbe ku vulavula hi swilo leswi u twaka leswaku swi hoxekile (hambi ku ri vatswari va wena). Leswi swi ta katsa un'wana loyi a ringetaka ku khumba miri wa wena kumbe ku endla xiringanyeto lexi u twaka xi nga ku tsakisi.
* Hlaya hi swilo leswi u nga swi twisisiki, swo fana na: timhaka ta masangu, AIDS, xana vana va velekiwaka hi ndlela yihi?, swi vula yini ku khomiwa hi tihanyi etimhakeni ta masangu, emiehleketweni na le mirini?. A wu fanelangi ku chava kumbe ku nyuma ku vutisa swivutiso hi swilo leswi. U nga vutisa vatswari va wena, vadyondzisi kumbe nkulukumba un'wana ni un'wana loyi u n'wi tshembaka hi swilo leswi, kumbe u fonela childline.
* N'wana loyi a nga na vutivi i n'wana loyi a sirhelekeke kahle.

Ti rhandze

* Hlayisa miri wa wena, i wa wena vutomi bya wena hinkwabyo.
* Ti xixime u tlhela u xixima van'wana.
* Teka vutomi bya wena byi ri bya nkoka - u munhu wo hlawuleka.

Ti tshembe

* U nhwanyana kumbe u mufana, u fuwile kumbe u le vuswetini, u nyuherile kumbe u ondzile, u lehile kumbe u komile - va na na vutitshembi.
* Swi tive leswaku u nga famba ku fika kwihi na munghana kumbe munhu un'wana naswona u tiva swipimelo leswi van'wana va nga na swona eka wena.
* Vanhwanyana na vafana, ti sirheleleni naswona mi hlayisana, eka leswi nga leswinene.
* Loko u xanisiwa a hi xihoxo xa wena - vanhu lava ku xanisaka va ta ringeta ku ku sola hi ndlela yo ringeta ku ku sivela leswaku u vulavula na vanhu van'wana hi ku xanisiwa ka wena.
* Tsundzuka, ku sivela vukhamba eka vana i vutihlamuleri bya vanhu hinkwavo.

LOKO U XANISIWILE KUMBE U EHLEKETA LESWAKU KU NA N'WANA LOYI A KHOMIWAKA HI TIHANYI, FONELA VA SOUTH AFRICAN POLICE SERVICE EKA:

SAPS Crime Stop
08 600 10111

SAPS Emergency number
10111

Childline
0800 05 55 55

The tide has turned! Build a people's contract for a safe and secure South Africa!

TSWANA

DITSHWANELO tsa bana

NGWANA KE MANG?

Ngwana ke mongwe le mongwe yo o ka fa tlase ga dingwaga di le 18.

Molao o mogolo wa Afrika Borwa e leng moalotheo, o netefaletsa gore botlhe ba ba leng ka fa tlase ga dingwaga di le 18, ba na le ditshwanelo tsa bana. Ka jalo bana botlhe mo Afrika Borwa, go akarediwa le bana go tswa kwa dinaga tse dingwe, ba na le ditshwanelo.

KE DITSHWANELO DIFE TSEO BANA BA NANG LE TSONA?

* Bana ba na le ditshwanelo tsa go nna bana.
* Bana ba na le ditshwanelo tsa go tlhokomelwa ke batsadi ba bona, balelapa le batho ba ba abelanang ka tlhokomelo.
* Bana ba na le ditshwanelo tsa go newa dijo tse di siameng gore ba nne ba itekanetse.
* Bana ba na le ditshwanelo tsa tlhokomelo e e kgonagalang yaboitekanelo fa ba bobola.
* Bana ba na le ditshwanelo tsa go sirelediwa kgatlhanong le dikgobalo, go nna le bonno le go ikutlwa ba babalesegile.
* Bana ba na le ditshwanelo tsa thuto.
* Bana ba ba golofetseng ba na le ditshwanelo tsa go newa tlhokomelo e e kgethegileng.
* Bana ba na le ditshwanelo tsa go buwa le go reediwa.

BANA BA NA LE DITSHWANELO TSA GO SIRELEDIWA

* Puso go akarediwa le SAPS, e tshwanetse ya dira sengwe le sengwe se e ka se kgonang go sireletsa bana go tswa mo bathong ba ba utlwisang botlhoko go akarediwa le batsadi ba bone.
* Puso e tshwanetse go thusa bana kgatlhanong le mefuta yotlhe ya go ketikiwa , go utlwisiwa botlhoko mo tlhaloganyong, go gobadiwa kgotsa go sotliwa.
* Bana ba ba nang le mathata le molao, ba na le ditshwanelo tsa go newa tlhokomelo e e kgethegileng.
* Bana ba na le ditshwanelo tsa go sireletswa mo maemong a go nang le tiriso-dikgoka.
* Bana ba na le ditshwanelo tsa go sireletswa kgatlhanong le go itlhokomolosiwa, go sotliwa mmogo le otlhaiwa go gotseneletseng ke batsadi le batlhokomedi.
* Bana ba na le ditshwanelo tsa go tshameka le go se dire ditiro tsa bagolo, go sireletswa kgatlhanong le go dira ba santse ba le bannye le go gapeletswa go direla ba bangwe madi.
* Bana ba na le ditshwanelo tsa go sireletswa kgatlhanong le mekgwa yotlhe ya thobalano mmogo le go sotlakakiwa ka thobalano.
* Bana ba na le ditshwanelo tsa go sireletswa kgatlhanong le didiriswa tse di botlhole le diritibatsi. Bana ba tshwanetse go sireletswa mo go dirisetsweng go dira kgotsa go rekisa diretebatsi.

GO SOTLA BANA KE ENG?

Tshotlo ka thobalano

* Go gapeletsa ngwana go go kgoma.
* Go bontsha ngwana ditshwantsho tse di ka ga thobalano.
* Go kgoma ngwana fa a sa rateng go ka kgomiwa fa go se matshwanedi.

Go ketekiwa

* Go betsa kgotsa go utlwisa ngwana botlhoko, gongwe go ntshetsa mathata a gago mo ngwaneng.

Go sotla mo moweng

* Go tshwenya, go tshosetsa kgotsa go omanya ngwana.

Go tlhokomologa

* Go se tlhokomele ngwana sentle, sekao go se mo tlhapiseng, go sa mo apeseng le go mo fepa.

BANA BA NA LE DITSHWANELO TSA GO TLHOKOMELWA LE GO IKUTLWA BA SIRELETSEGILE

* Go le gantsi batlhokofatsi ba a itsagale mo ngwaneng. E ka nna batho bao ba dirisang maemo a bone a botshepegi ka go sotla bana e tswa ba tlamega go ka bo ba sireletsa bana. E ka tswa e le batsadi, maloko a mangwe a lelapa, ditsala kgotsa baagisani. Fela seno ga se kae gore botlhe ba o ba leng mo maemong a botshepegi ba sotla bana.
* Bana ba nna mo maemong a a kotsi gantsi mo bokhutlong jwa beke le ka malatsi a boikhutso fa bana ba le nosi kwa gae.
* Batsadi kgotsa batlhokomedi ba tshwanetse go nna ba ntse ba itse gore bana ba bona ba kae le gore ba na le bomang.
* Ka dinako tsotlhe batsadi le batlhokomedi ba tshwanetse go dira tsotlhe se di mo dikgatlhegelong tsa ngwana.
* Tshireletsego ya ngwana ngwana go simolola kwa lapeng, ka lelapa la mongwe le mongwe.

LEANO LA PABALELO YA BANA

Bolelela mongwe:

* Fa o ikutlwa o tshosetsegile, bolelela mongwe yo o mo tshepang.
* Se letle tshotlo go nna sephiri magareng ga gago le motho yo o go sotlang.
* Fa mongwe a setse a go sotlile, se mo sireletse, itshireletse mme o bege ka tiragalo eo.
* Fa o bona o sa dumelwe, bolelela mongwe. E ya kwa tleleniking mme o bolelele mooki yo o tshwanetseng go tsaya kgato. O ka bega go sotliwa kwa seteisheneng sa mapodise kgotsa wa kopa morutabana yo o ka mo tshepang go go thusa go bega. O ka leletsa gape mogala o o sa duelelweng wa Childline mo nomorong ya 0800 05 55 55.

Tswelela go bolelela batho ka ga se se go diragaletseng go fitlha mongwe a go dumela le go tsaya dikgato go go sireletsa

NNA KELO-TLHOKO, BABALESEGA

* Itse ka ga ditshwanelo tsa gago jaaka ngwana.
* O na le ditshwanelo tsa go GANA go motho yo o dirang kgotsa go bua sengwe se o ikutlwang se sa siama ( tota le batsadi ba gago ). Seno se tla akaretsa le motho yo o lekang go kgoma mmele wa gago kgotsa a dira kopo ya dilo tseo di sa go itumediseng.
* Buisa ka dilo tse o sa di tlhaloganyeng jaaka; thobalano, bolwetsi jwa AIDS, gore masea a belegwa jang?, go sotliwa mo moweng le go ketekiwa? Ga o a tshwanela go tshoga kgotsa go tlhabiwa ke ditlhong go botsisa dipotso ka ga dilo tse. O ka botsisa batsadi ba gago, barutabana kgotsa mogolo mongwe yo o mo tshepang ka ga dilo tse, kgotsa o ka leletsa Childline.

Ngwana yo o kelo-tlhoko, ke ngwana yo o sireletsegileng sentle.

Ithate

* Tlhokomela mmele wa gago, ke wa gago botshelo jotlhe jwa gago.
* Itlotle mme o tlole le ba bangwe.
* Tsaya tsia botshelo jwa gago - o kgethegile.

Nna motlotlo ka wena

* Mosetsana kgotsa mosimane, mohumi, mohumanegi, motho a bopame kgotsa a akotse, a le moleele kgotsa ale mokhutshwane, nna o ntse o le motlotlo.
* O seke wa ineela mo kgatelelong go tswa kwa ditsaleng kgotsa mongwe fela. Itshetlege mo melawaneng ya gago.
* Itse tekanyetso ya gago le go tlotla tekanyetso ya ba bangwe.
* Basetsana le basimane, itshireletseng mme le babalelane go se se siameng.
* Fa o sotlilwa ga e kake ya nna phoso ya gago - Batho ba ba sotlang ba tla leka go tshwaya wena phoso mo maitekong a go go tlogedisa go bolelela ba bangwe ka ga tshotlo.
* Gakologelwa, go thibela bosenyi kgatlhanong le bana, ke maikarabelo a mongwe le mongwe.

FA O LE MOTSWA-SETLHABELO KGOTSA O BELAELA GORE NGWANA O A SOTLIWA, LELETSA TIRELO YA MAPODISE A AFORIKA BORWA:

SAPS Crime Stop
08 600 10111

SAPS Emergency number
10111

Childline
0800 05 55 55

The tide has turned! Build a people's contract for a safe and secure South Africa!

VENDA

PFANELO dza vhana

NDI NNYI ANE A VHA NWANA?

Nwana ndi muthu munwe na munwe ane a kha di vha nga fhasi ha minwaha ya 18.

Mulayo muhulwane wa Afurika Tshipembe, une wa vha Mulayotewa, u khwathisedza zwauri vhathu vhothe vhane vha vha vha nga fhasi ha minwaha ya 18 vha wana pfanelo dza vhana. Ngauralo ha, vhana vhothe vha Afurika Tshipembe, ho katelwa na
vhana vha bvaho kha manwe mashango, vha na dzi pfanelo.

VHANA VHA NA PFANELO DZIFHIO?

* Vhana vha na pfanelo dza u vha vhana.
* Vhana vha na pfanelo dza u londolwa nga vhabebi vhavho, vhamuta na vhalondi vha vhana.
* Vhana vha na pfanelo ya u wana zwiliwa zwo linganelaho uri vha dzule vhe na mutakalo.
* Vhana vha na pfanelo ya u wana ndondolo yo teaho ya mutakalo musi vha tshi lwala.
* Vhana vha na pfanelo ya u tsireledzwa kha zwithu zwine zwa nga vha vhaisa, vha tea u vha na fhethu hune vha dzula hone na upfa vho tsireledzea.
* Vhana vha na pfanelo ya u funzea.
* Vhana vho holefhalaho vha na pfanelo ya u wana ndondolo yo khetheaho.
* Vhana vha na pfanelo ya u bvisa vhupfiwa havho na u thetsheleswa.

VHANA VHA NA PFANELO YA U TSIRELEDZWA

* Muvhuso, ho katelwa na SAPS, u fanela u lingedza nga nungo dzothe u tsireledza vhana kha vhathu, ho katelwa na vhabebi vhavho, vhane vha vha tambudza.
* Muvhuso u fanela u thusa u tsireledza vhana kha tshaka dzothe dza u vhaiswa ha muvhili na thalukanyo, u huvhadzwa kana u tambudzwa.
* Vhana vhane vha vha khakhathini siani la zwa mulayo, vha na pfanelo ya u farwa zwavhudi.
* Vhana vha na pfanelo ya u tsireledzwa kha tshiimo tsha phambano dzi re na zwithavhane.
* Vhana vha na pfanelo ya u tsireledzwa malugana na u sa londolwa, u tambudzwa na ndatiso ine ya tsitsa tshirunzi nga vhabebi na vhalondoti.
* Vhana vha na pfanelo ya u tamba na u sa ita mishumo ya vhathu vhahulwane, u tsireledzwa kha u shuma sa vhana - na u kombetshedzwa u shuma vha tshi itela vhanwe vhathu tshelede.
* Vhana vha na pfanelo ya u tsireledzwa malugana na thambudzo dzothe dza zwa vhudzekani.
* Vhana vha na pfanelo ya u tsireledzwa malugana na zwithu zwa khombo kana zwidzidzivhadzi. vhana vha fanela u tsireledzwa kha u shumiswa u vhambadza zwidzidzivhadzi.

U TAMBUDZWA HA VHANA NDI MINI?

Ndi u tambudzwa ha zwa vhudzekani

* U kombetshedza nwana uri a u farafare.
* U sumbedza nwana zwifanyiso zwa vhathu vha tshi khou ita zwa vhudzekani.
* U fara nwana fhethu hune a sa tode u farwa hone zwi songo fanela.

U tambudzwa ha muvhili

* U rwa kana u vhaisa nwana - kana u bvisela vuvu kha nwana.

U tambudzwa lwa muyani

* U tsitsa tshirunzi, na u shushedza kana u tzhemela nwana.

U sa londa nwana

* U sa nea nwana ndondolo yo teaho, sa tsumbo, u sa mutanzwa, u muambadza kana u mu nea zwiliwa.

VHANA VHA NA PFANELO YA U LONDOLWA NA UPFA VHO TSIRELEDZEA

* Vhatambudzi vha vhana vha anzela u vha vhathu vhane nwana a vha divha. Vha nga vha vhathu vhane vha fulufhedzwa vha shumisa tshiimo tshenetsho u tambudza vhana madzuloni a uri vha vha tsireledze. Hezwo a zwi ambi uri vhathu vhothe vhane vha vha ka maimo a u fulufhedzwa ndi vhatambudzi vha vhana. Vhatambudzi vha vhana vha anzela u vha vhathu vhane nwana a vha divha. Vha nga vha vhathu vhane vha fulufhedzwa, vha shumisa tshiimo tshenetsho u tambudza vhana madzuloni a uri vha vha tsireledze. Hezwo a zwi ambi vhathu vhothe vhane vha vha kha maimo a u fulufhedzwa ndi vhatambudzi vha vhana.
* Vhana vha fhurea zwavhudi, zwihulusa mafheloni a vhege na nga dziholodei musi vhe vhothe hayani.
* Vhabebi kana vhalondi vha vhana vha fanela u divha zwauri vhana vhavho vha ngafhi na zwauri vha na nnyi.
* Vhabebi na vhalondoti vha fanela u dzulela u takadza nwana.
* Tsireledzo ya nwana ithoma hayani na kha muta wa nwana.

PULANE YA U TSIRELEDZA VHANA

Ni vhudze munwe muthu:

* Arali ni tshi pfa unga munwe muthu u khou ni shushedza, ni tea u vhudza muthu ane na mufulufhela.
* Ni songo tenda u tambudzwa hu tshi vha tshiphiri vhakati hanu na mutambudzi.
* Arali munwe muthu o no vhuya a ni Tambudza, ni songo mu tsireledza - ni tea u ditsireledza inwi mune.
* Arali vha sa ni kholwi, vhudzani munwe muthu. Ni ye kiliniki ni vhudze sister wa kiliniki, u fanela u dzhia vhukando. Ni nga vhinga malandu wa u tambuzwa tshititshini tsha mapholisa kana ni humbele mudededzi ane na mufulufhela uri a ni thuse u vhinga malandu. Ni nga kha di founela mahala kha Childline kha nomboro heyi 0800 05 55 55.
* Ni dzulele u vhudza vhathu uri ho bvelela mini u swikela munwe muthu a tshi ni kholwa na u dzhia ha u ni tsireledza.

NI DZHIELE NZHELE, NI TSIRELEDZEE

* Ni divhe pfanelo dzanu sa nwana.
* Ni na pfanelo ya uri HAI kha munwe na munwe ane a khou ita zwithu zwine na vhona unga zwo khakhea (naho hu vhabebi vhanu). Hezwi zwi katela na muthu ane a lingedza u ni farafara muvhili kana a tshi ri ni ite zwithu zwine na pfa ni songo vhofholwa khazwo.

Ni tea u vhala nga ha zwithu zwine na sa zwi pfesese sa: zwa vhudzekani, AIDS, na zwauri vhana vha bebiwa hani? Ndi mini zwine zwa yelana na zwa vhudzekani, u tambudza muyani na u tambudzwa ha muvhili? Ni songo shavha u vhudzisa mbudziso nga ha zwithu izwo. Ni nga kha di vhudzisa vhabebi, vhadededzi kana muthu munwe na munwe muhulwa ne ane na mu fulufhela nga ha zwithu izwo, kana ni founele kha Childline.

Nwana ane a vha na nzhele ndi nwana o tsireledzeaho.

NI TEA U DIFUNA INWI MUNE

* Ni thomphe muvhili wanu, ndi wanu vhutshilo hanu hothe.
* Ni di thomphe inwi mune khathihi na vhanwe vhathu.
* Ni dzhie vhutshilo hanu vhu ha ndeme - ni o khetheaho.

NI VHE NA VHUDIFHINDULELI

* Naho na nga vha musidzana kana mutukana, no pfuma kana ni mushai, no khwatha kana no onda - ni tshimbile ni na vhudifhinduleli.
* Ni songo tenda dzikhonani kana vhanwe vhathu vha tshi ni kombetshedza dzindila dzavho dzi si dzavhudi. Divhani zwithu zwine na ita ni dovhe ni thonifhe zwine vhanwe vha ita.
* Vhatukana na vhasidzana, ni tsireledzane, na u imelana, kha zwine na vhona ngoho khazwo.
* Arli no vhuya na tambudzwa zwi nga si vhuye zwa vha mulandu wanu - vhatambudzi vha do vheya mulandu kha inwi hu u itela uri ni sa vhudze vhanwe vhathu.

Ni humbule, u tsireledza u tambudzwa na u sa farwa zwavhudi ha vhana ndi mushumo washu rothe.

ARALI NI TSHI KHOU TAMBUDZWA KANA NI TSHI KHOU HUMBULELA ZWAURI NWANA U KHOU TAMBUDZWA, FOUNELANI SOUTH AFRICAN POLICE SERVICE:

SAPS Crime Stop
08 600 10111

SAPS Emergency number
10111

Childline
0800 05 55 55

The tide has turned! Build a people's contract for a safe and secure South Africa!

XHOSA

AMALUNGELO abantwana

UMNTU NGUMNTWANA XA KUTHENI?

Umntwana ngumntu oneminyaka engaphantsi kwe18 ubudala.

Umthetho olawulayo kweli loMzantsi Afrika, mthetho lowo onguMgaqo siseko, uyakuqinisekisa ukuba bonke abantu abangaphantsi 18 ubudala, banawo amalungelo abantwana. Ngoko ke, bonke abantwana kweli loMzantsi Africa, oko kuquka nabantwana abaphuma kwamanye amazwe, banawo amalungelo.

NGAWAPHI LAMALUNGELO AXHANYULWA NGABANTWANA?

* Abantwana banelungelo lokuba ngabantwana.
* Abantwana banelungelo lokukhathalelwa ngabazali babo, iintsapho kwakunye nabantu ababancedayo.
* Abantwana banelungelo lokondliwa ukuze bahlale besegazini.
* Abantwana banelungelo lokunikwa unakekelo lwezempilo xa begula.
* Abantwana banelungelo lokukhuselwa bangenzakaliswa, babenendawo yokuhlala bazive bekhuselekile.
* Abantwana banelungelo lokufunda.
* Abantwana abakhubazekileyo banelungelo lokufumana uhoyo olulodwa.
* Abantwana banelungelo lokuthetha into abayicingayo yaye bamanyelwe.

ABANTWANA BANELUNGELO LOKHUSELEKO

* URhulumente, oko kuqula iNkonzo yamaPolisa, kufuneka enze konke anako ukukhusela abantwana ukuba bangonzakaliswa ngabanye abantu, oko kuquka nabazali babo.
* Urhulumente kufuneka uncede ngokukhusela abantwana ukuba bangonzakaliswa ngokubethwa okanye baxhatshazwe.
* Abantwana abajongene nomthetho banelungelo lokuphathwa ngendlela eyodwa.
* Abantwana banelungelo lokhuseleko kwiimeko zongquzulwano lwemfazwe.
* Abantwana banelungelo lokukhuselwa kwiimeko zokunganonotshelwa, ukuxhatshazwa kwakunye nokuqeqeshwa okuqatha okwenziwa ngabazali okanye ngabantu ababanonophelayo.
* Abantwana banelungelo lokudlala yaye bangenzi imisebenzi yabantu abadala, bakhuselwe bangaqeshwa - yaye banganyanzelwa ukuba basebenzele ingeniso yabanye abantu.
* Abantwana banelungelo lokukhuselwa kuzo zonke iindidi zokuxhatshazwa ngokwesondo.
* Abantwana banelungelo lokukhuselwa kuwo onke amachiza ayingozi kwakunye nakwiziyobisi.

YINTONI UKUXHATSHAZWA KWABANTWANA?

* Kukuxhatshazwa ngokwesondo.
* Kukunyanzela umntwana ukuba akuphatha-phathe.
* Ukubonisa umntwana imifanekiso yamanyala yokulalana kwabantu.
* Ukuphatha-phatha umntwana apho angafuni kuphathwa khona.
* Ukuphathwa gadalala.
* Ukubetha okanye wenzakalise umntwana - okanye ukukhuphela umsindo emntwaneni.
* Ukophulwa ngokwasemoyeni.Ukunyemba, nokoyikisa okanye ungxolise umntwana.
* Ukungakhathalelwa.
* Ukunganonotshelwa kakuhle komntwana, umzekelo: ukungacocwa, ukunganxityiswa okanye ukondliwa komntwana.

ABANTWANA BANELUNGELO LOKUNAKEKELWA BAZIVE BEKHUSELEKILE

Abenzi bobubi badla ngokwaziwa ngumntwana. Kusenokwenzeka ukuba ngabazali, izihlobo, abamelwane okanye amalungu osapho. Isenokuba ngabantu abathembekileyo nangona bebefanele ukubakhusela. Kodwa ke oku akuthethi ukuba bonke abantu abathembekileyo bangabaxhaphaza abantwana. Abantwana bangamaxhoba, ngokungakumbi ngeempela-veki okanye ngexesha leholide xa behleli bodwa ekhaya. Abazali okanye abanonopheli kufuneka bahlale besazi ukuba baphi okanye bahleli nabani abantwana babo. Abazali okanye abanonopheli kufuneka bahlale besenza izinto eziyakubayinzuzo kwikamva lomntwana. Ukhuseleko lomntwana luqala ekhaya kusapho lwakhe.

ISICWANGCWISO SOKHUSELEKO LOMNTWANA

Xelela umntu othile:

* Ukuba kukho umntu okugrogrisayo, xelela umntu omthembileyo.
* Musa ukuvumela ukuxhatshazwa kube yimfihlo phakathi kwakho nomntu okuxhaphazayo.
* Ukuba kukho omntu osele ekuxhaphazile - musa ukumkhusela - khusela isiqu sakho - mxele.

Ukuba abakuthembi xelela omnye umntu. Yiya ekliniki uxelele umongikazi walapho, yaye kufuneka ethathe amanyathelo. Ungakuxela ukhuxhatshazwa emapoliseni okanye ucele utishala omthembayo ukuba akuncede ekuxeleni ukhuxhatshazwa. Futhi ungatsalela umxeba kwi - Childline ku le nombolo ingahlawulelwayo - 0800 05 55 55.

Yiba nomonde ekuxeleleni abantu oko kwenzekileyo kuwe kude kubekho umntu okukholelwayo aze akuncede.

KUFUNEKA UHLALE USAZI, YAYE UKHUSELEKILE

Kufuneka uhlale usaziswa ngamalungelo akho njengomntwana.Unelungelo lokuthi HAYI kuye nawuphina umntu owenza okanye othetha izinto ezingalunganga (oko kuquka abazali bakho). Oku kuquka umntu ozama ukuphatha-phatha umzimba wakho okanye ozama ukuzicengela ngento ongayithandiyo. Funda ngezinto ongaziqondiyo ezifana nokulalana, i-AIDS, abantwana bazalwa njani, yintoni ukuxhatshazwa ngokwesondo nokuphathwa gadalala. Akumelanga ukuba woyike ukubuza imibuzo ngezi zinto. Ungababuza abazali bakho, ootishala okanye naye nawuphina umntu omdala omthembileyo okanye ungatsalela umnxeba i childline.

Umntwana ohlala esazi ngumntwana okhuseleke kakhulu.

* Thanda isiqu sakho
* Wuthande umzimba wakho, ngowakho ubomi bakho bonke.
* Zihloniphe uhloniphe nabanye abantu.
* Zingce ngobomi bakho - ubaluleke kakhulu.
* Zithembe

Intombazana okanye inkwenkwe, isinhanha okanye isilambi, otyebileyo okanye obhityileyo, omde okanye omfutshane - hlala uzithembile. Musa ukukholisa iimfuno zabanye abantu. Gcina umgangatho wendlela yakho yokuphila.Mantombazana nani makhwenkwe, zikhuseleni yaye nikhuselane xa into niyibona ukuba ilungile. Ukuba uyaxhatshazwa, ayinguwe unobangela kodwa abaxhaphazi bayakusoloko bezamela ukuba isithyolo siwele kuwe.

Khumbula, ukukhusela abantwana kubundlobongela luxanduva lwethu sonke.

UKUBA ULIXHOBA OKANYE UNORHANO LOKUBA KUKHO UMNTWANA OPHETHWE GADALALA, FOWUNELA INKONZO YAMAPOLISA ELI LOMZANTSI AFRIKA:

SAPS Crime Stop
08 600 10111

SAPS Emergency number
10111

Childline
0800 05 55 55

The tide has turned! Build a people's contract for a safe and secure South Africa!

ZULU

AMALUNGELO ezingane

NGUBANI INGANE?

Ingane ngumuntu oneminyaka engaphansi kwe18 ubudala.

Umthetho omkhulu walapha eNingizimu Afrika, uMthetho-sisekelo, uqinisekisa ukuthi, bonke abantu, abaneminyaka engaphansi kwe18, banamalungelo ezingane. Ngakho-ke zonke izingane eNingizimu Afrika, kanye nezingane ezivela kwamanye amazwe, zinamalungelo.

YIMAPHI AMALUNGELO IZINGANE EZINAWO?

* Izingane zinelungelo lokuba yizingane.
* Izingane zinelungelo lokunakekelwa ngabazali bazo, umndeni nabahlinzeka ngokunakekela.
* Izingane zinelungelo lokuthola ukudla okwanele ukuze zihlale ziphilile.
* Izingane zinelungelo lokuthola ukunakekelwa okuphambili kwezempilo/kwezokwelashwa uma zigula.
* Izingane zinelungelo lokuvikelwa ekulinyazweni, zikhuseliseke futhi zizizwe ziphephile.
* Izingane zinelungelo lokufunda.
* Izingane ezikhubazekile zinelungelo lokunakekelwa ngokukhethekile.
* Izingane zinelungelo lokukhuluma futhi zizwakale.

IZINGANE ZINELUNGELO LOKUVIKELWA

* Uhulumeni kanye namaphoyisa kufanele benze konke okusemandleni ukuvikela izingane kubantu, okumbandakanya nabazali bazo, abazilimazayo.
* Uhulumeni kufanele alekelele ekuvikeleni izingane kulo lonke udlame lomzimba lokwengqondo, ukulimala noma ukuhlukunyezwa.
* Izingane eziphambana nomthetho zinelungelo lokuphathwa ngendlela ekhethekile.
* Izingane zinelungelo lokuvikelwa ezimweni zempi.
* Izingane zinelungelo lokuvikelwa ekunganakelelweni, ukuhlukunyezwa kanye nokujeziswa okwehlisa isithunzi ngabazali bazo nabahlinzeka ngokunakekela.
* Izingane zinelungelo lokudlala futhi zingenzi umsebenzi wabantu abadala; zinelungelo lokuvikelwa ekusetshenzisweni zisencane - kanye nasekuphoqweni ukuthi zisebenze ukuthi zenzele abanye abantu imali.
* Izingane zinelungelo lokuvikelwa kuzo zonke izinhlobo zokuxhashazwa nokuhlukunyezwa ngokocansi.
* Izingane zinelungelo lokuvikelwa kulezo zinto ezilimazayo nezidakamizwa. Izingane kufanele zivikelwe ekusetshenzisweni ukwenza noma ekuhwebeni ngezidakamizwa.

YINI UKUHLUKUNYEZWA KWENGANE?

* Ukuhlukunyezwa ngokocansi
* Ukuphoqa ingane ukuthi ikuthinte
* Ukukhombisa ingane imifanekiso yocansi.
* Ukuthinta ingane lapho ingafuni ukuthintwa khona nalapho kungafanele khona.
* Ukuhlukumeza ingane ngokomzimba
* Ukushaya noma ukulimaza ingane - noma ukudubela enganeni.
* Ukuhlukumeza ingane ngokomphefumulo
* Ukwehlisa isithunzi sengane, ukuyisabisa noma ukuthethisa ingane ngesihluku.
* Ukunganakekeli ingane
* Ukunganakekeli kahle ingane, ukwenza nje isibonelo: ukungayigezi, ukungayigqokisi noma ukungayiphi ukudla.

IZINGANE ZINELUNGELO LOKUNAKEKELWA FUTHI ZIZIZWE ZIPHEPHILE

Abantu abahlukumeza izingane ziyabazi izingane. Bangaba ngabantu abasebenzisa kabi isikhundla noma ukwethenjwa kwabo yizingane futhi okufanele ngabe izingane bayazivikela. Kungenzeka kube ngabazali imbala, abangani, omakhelwane kanye namanye amalungu omndeni. Nokho, lokhu akusho ukuthi bonke abantu abethenjwa yizingane bayazihlukumeza. Izingane zisesimweni esibucayi ikakhulukazi ngezimpelasonto nangamaholide ngesikhathi zizodwa ekhaya. Abazali nalabo abazinakekelayo kufanele njalo bahlale bazi ukuthi izingane zabo zikuphi futhi zinobani. Izingane nabazinakekelayo kufanele njalo benze lokho okuzohlomulisa ingane. Ukuvikelwa kwengane kuqala ekhaya emndenini.

UHLELO LOKUVIKELA IZINGANE.

Tshela omunye umuntu:

* Uma usaba, tshela umuntuomthembayo.
* Uma kukhona umuntu vele osekuhlukumezile, ungamvikeli zivikele wena - mcebe.
* Uma abantu bengakukholwa, tshela omunye umuntu.
* Yiya emtholampilo utshele uMhlengikazi okufanele athathe izinyathelo.
* Qhubeka njalo utshele abantu ngalokho okwenzekile kuze kube khona okukholwayo, othatha izinyathelo zokukuvikela.

QAPHELA, PHEPHA

Yazi ngamalungelo akho njengengane.

Unelungelo LOKWENQABA uma kukhona umuntu okwenza okuthile noma osho izinto obona ukuthi azilungile(ngisho nabazali bakho). Lokhu kumbandakanya umuntu ozama ukuthinta umzimba wakho noma okucela ukuthi wenze okuthile okungakuphathi kahle.

Funda ngezinto ongaziqondi kahle njengocansi, iNgculazi, ukuthi izingane zizalwa kanjani, ukuthi yini ukuhlukunyezwa ngokocansi, ngokomphefumulo nangokomzimba.

Ingane eqaphelayo yingane evikelekile kahle. Zithande Zigqaje ngomzimba wakho, ngowakho impilo yakho yonke. Zihloniphe uhloniphe nabanye Ihloniphe impilo yakho - ukhethekile.

Zithembe

Uyintombazane noma umfana, ucebile noma umpofu, ukhuluphele noma uzacile - ziphathe ngokuzithemba Yazi ukuthi ungahamba ugcinephi nomunye umuntu, uyazi futhi nemikhawulo abantu abanayo ngawe. Mantombazane nani bafana, vikelanani nimelane kulokho okulungile. Khumbulani, ukunqanda ubugebengu obubhekiswe ezinganeni ngumsebenzi wawo wonke umuntu.

Khumbulani, ukunqanda ubugebengu obubhekiswe ezinganeni ngumsebenzi wawo wonke umuntu.

UMA NGABE UHLUKUNYEZIWE NOMA USOLA UKUTHI INGANE IYAHLUKUNYEZWA, SHAYELA AMAPHOYISA ASENINGIZIMU AFRIKA UCINGO:

SAPS Crime Stop
08 600 10111

SAPS Emergency number
10111

Childline
0800 05 55 55

The tide has turned! Build a people's contract for a safe and secure South Africa!


(SAP site)

Trackback Print
Location: Blogs A page out my book!
Tags:

1 comment(s) so far...

Re: Children's Rights in other langauges.

Excellent information.. Some serious food for thought, which I believe will be very useful for me.

By Ok Olliemag on   10/7/2011 6:03 AM

Your name:
Your email:
(Optional) Email used only to show Gravatar.
Your website:
Title:
Comment:
Add Comment   Cancel 

Search_Blog

Minimize

Friendship Visits

Minimize
00000173

Terms Of Use | Privacy Statement
2010 gremlinsa.co.za

Designed by dwg.co.za.